Giới thiệu chung

An Định là cung điện riêng của vua Khải Định, tọa lạc bên bờ sông An Cựu, xưa thuộc phường Đệ Bát - Thị xã Huế, nay là số 97 đường Phan Đình Phùng, Thành phố Huế. Nguyên tại vị trí này từ năm Thành Thái 14 (1902), Phụng Hóa Công Nguyễn Phúc Bửu Đảo (tức vua Khải Định về sau) đã lập phủ, đặt tên là phủ An Định.

Lịch sử hình thành

Vua Minh Mạng có tất cả 142 người con, khi họ đến tuổi trưởng thành nhà vua không cho ở trong Tử Cấm Thành mà bắt phải ra ngoài xây dựng các Phủ Đệ. Mỗi vị xây dựng một dinh cơ riêng theo sở thích của cá nhân, mỗi phủ đệ mang mỗi kiểu dáng và lề lối kiến trúc không giống nhau, nhưng phải tuân thủ những quy định, lề luật, quan điểm trong kiểu thức kiến trúc của triều Nguyễn. Cung An Định vốn trước đây là phủ Phụng Hóa (phủ An Định), nơi ở của Hoàng tử Nguyễn Phúc Bửu Đảo, sau khi xuất phủ vào năm 18 tuổi.

Năm 1916 Hoàng tử Bửu Đảo lên ngôi lấy niên hiệu Khải Định (1916-1925), vua Khải Định đã cho cải tạo phủ An Định bằng ngân sách của gia đình, với mục đích là tạo ra một cơ ngơi to lớn hơn để kỷ niệm nơi nhà vua đã sinh trưởng và sau này ban tặng cho Hoàng tử Vĩnh Thụy làm của riêng truyền tử lưu tôn. Cung An Định chính thức được khởi công xây dựng năm Đinh Tỵ (1917), hoàn thành mùa đông năm Mậu Ngọ (cuối 1918 đầu 1919). Nhà vua đã cho mua thêm đất thổ cư của những gia đình đang sinh sống ở phía sau khuôn viên phủ An Định để mở rộng diện tích khuôn viên. Vua cho triệt giải các ngôi nhà chính và phụ trong khuôn viên cũ để lần lượt cho xây dựng những công trình kiến trúc mới bằng vật liệu kiên cố hiện đại như xi măng, cốt thép theo phong cách Tây phương. Sau đó đổi tên “ Phủ” thành “Cung”: Cung An Định.

Từ ngày 28/2/1922, cung An Định trở thành tiềm để của Đông Cung Thái tử Vĩnh Thụy (vua Bảo Đại về sau). Sau Cách mạng tháng Tám 1945, gia đình cựu hoàng Bảo Đại đã chuyển từ Hoàng cung qua sống tại cung An Định. Sau năm 1954, chính quyền Ngô Đình Diệm đã tịch thu Cung An Định. Sau năm 1975, bà Từ Cung đã hiến cung An Định cho chính quyền cách mạng. Đến nay di tích Cung An Định đang được phục hồi trùng tu.

Đặc điểm nổi bật

Cung An Định quay mặt về hướng nam, phía sông An Cựu. Cung có địa thế bằng phẳng, tổng diện tích mặt bằng 23.463m2, chung quanh có khuôn viên tường gạch, dày 0,5m, cao 1,8m trên có hàng rào song sắt bao bọc. Khi còn nguyên vẹn cung có khoảng 10 công trình. Từ trước ra sau là: Bến thuyền, Cổng chính, đình Trung Lập, lầu Khải Tường, nhà hát Cửu Tư Đài, chuồng thú, Hồ nước... trải qua thời gian và sự tàn phá của chiến tranh, đến nay cung chỉ còn lại 3 công trình khá nguyên vẹn là Cổng chính, đình Trung Lập và lầu Khải Tường. Cổng chính làm theo lối tam quan, hai tầng, trang trí bằng sành sứ đắp nổi rất công phu. Đình Trung Lập, nằm phía trong cửa, kết cấu kiểu đình bát giác, nền cao. Trong đình nguyên có đặt bức tượng đồng vua Khải Định, tỷ lệ bằng người thật, đúc từ năm 1920.

Lầu Khải Tường nằm phía sau đình Trung Lập, là công trình kiến trúc chính của Cung An Định. Chữ Khải Tường (nghĩa là nơi khởi phát điềm lành), tên lầu là do vua Khải Định đặt. Lầu 3 tầng, xây dựng bằng các vật liệu mới theo kiểu lâu đài châu Âu, chiếm diện tích tới 745m2. Lầu được trang trí rất công phu, đặc biệt là phần nội thất của tầng 1 với các bức tranh tường có giá trị nghệ thuật rất cao.

Trong các công trình kiến trúc được xây dựng dưới thời Khải Định, cung An Định là một công trình bề thế có diện tích mặt bằng quy mô rộng lớn, được khởi công xây dựng và hoàn thành sớm nhất. Cung An Định là một tổng thể kiến trúc đã được thiết kế, xây dựng và trang trí theo phong cách mới so với các biệt cung khác từng xuất hiện trước đó ở Kinh đô triều Nguyễn. Trên các phương diện: kiến trúc, trang trí, điêu khắc, hội họa ở đây đều ghi lại một dấu ấn đậm nét của giai đoạn dung hòa giữa|“ Đông,Tây – Kim, Cổ ” trong lịch sử mỹ thuật Huế, cũng như của Việt Nam. Nó đánh dấu cho sự mở đầu thời kỳ lịch sử mỹ thuật Huế tiếp xúc và chịu ảnh hưởng mỹ thuật phương Tây. Đó là thời kỳ mà một nhà nghiên cứu người Pháp L.Bezeccier gọi là thời kỳ Tân Cổ điển (Néo – classique).

Ảnh hưởng phương Tây

Các công trình kiến trúc của cung An Định chủ yếu đều được xây dựng bằng vật liệu mới: Gạch, sắt, thép và xi măng. Cảnh quan bên ngoài của cung An Định lấy cảm hứng từ các cung điện Pháp có vườn bao quanh. Bên trong nội thất của cung thì được bố trí lộng lẫy như một tòa lâu đài của một nhà quý tộc châu Âu bởi sự phong phú về phòng ốc, cầu thang, lan can …và những họa tiết hầu như xa lạ với truyền thống. Lá nho thay thế rồng phụng, hoa hồng thay thế hoa cúc, hoa sen. Kiến trúc gô-tích và phong cách Roman thể hiện rõ nét ở các chi tiết như: cột trụ, vòm cửa, hình ảnh bắc đẩu ,bội tinh hay các thiên thần, mang phong cách châu Âu.

Phong cách phương Đông

Cung An Định vẫn mang nét kiến trúc truyền thống của nhà Nguyễn, như các đề tài về: Tứ linh, Tứ quý, Bát bửu, hoa văn cách điệu.. sơn son thếp vàng cùng với nghệ thuật điêu khắc, khảm nổi sành sứ…tất cả đều theo những đặc điểm quen thuộc của kiến trúc phương Đông.

Vị trí

Cung An Định tọa lạc bên bờ sông An Cựu, xưa thuộc phường Đệ Bát - Thị xã Huế, nay tại số 97 đường Phan Đình Phùng.